Սահմանային լարվածությունը ռուս-ադրբեջանական համագործակցության լույսի ներքո

Sorry, this entry is only available in Armenian and Russian. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in this site default language. You may click one of the links to switch the site language to another available language.

Որևէ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ վերջին շրջանում հայ-ադրբեջանական սահմանին կրակոցների թիվն աննախադեպ աճ է ապրել: Մասնավորապես, սեպտեմբերի 1-ին հակառակորդի կրակահերթի տակ էին հայտնվել Տավուշի մարզի մի շարք գյուղեր: Հաջորդ օրը գնդակոծված գյուղերի թիվն արդեն 20-ի էր հասել: Այնուհետև՝ սեպտեմբերի 6-ին Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության նախարարությունը հանդես է եկել հայտարարությամբ առ այն, որ «Բաքուն, հանձինս իր ռազմաքաղաքական ղեկավարության, որդեգրել է իրավիճակը պատերազմականին մոտեցնելու հանցավոր մարտավարություն»: Հաշվի առնելով իրավիճակի վտանգավորության աստիճանը հարկ ենք համարում անդրադառնալ հայ-ադրբեջանական ռազմական ընդհարումների հաճախականացման խնդրին՝ ռուս-ադրբեջանական ռազմական համագործակցության լույսի ներքո:

Համաձայն ՀՀ Պաշտպանության նախարարությունից «Իրազեկ քաղաքացիների միավորման» ստացած տվյալների՝ շփման գծում հրաձգության դեպքերի թիվը 2012 թվականին կազմել է 5,972 դեպք: 2013 թվականը, սակայն, սկիզբ է դրել սահմանային ընդհարումների աննախադեպ աճի գործընթացին: Մասնավորապես 2013 թ. արձանագրվել է հրադադարի խախտման 12,986 դեպք՝ այսինքն նախորդ տարվա համեմատ առնվազն երկու անգամ ավելի շատ: 2014 և 2015 թվականների տվյալներն էլ ավելի մտահոգիչ են: Ըստ ՀՀ ՊՆ տվյալների՝ 2014 թվականին արձանագրվել է 37,535 հրաձգության դեպք: Այլ կերպ ասած՝ 2014-ին հակառակորդի կողմից հայկական սահմանի ուղղությամբ արձակված կրակոցների թիվը աճել է մոտ 3 անգամ: Իսկ 2015 թվականի առաջին 7 ամիսներին արդեն իսկ արձակվել է 32,424 դեպք: Հաշվի առնելով այն, որ 2015 թվականի ավարտին դեռ 4 ամիս կա, իսկ ընդհարումները սահմանագծին վերջին շաբաթների ընթացքում գրեթե անընդմեջ են տեղի ունենում ՝ կարելի է եզրակացնել, որ 2015 թվականին արձակված կրակոցների թիվն այս տարի կգերազանցի 2014-ի ցուցանիշը ևս: Փաստորեն, անցած 3 տարիների ընթացքում հայ-ադրբեջանական սահմանին ռազմական ընդհարումների թիվն աճել է առնվազն 5 անգամ: Հարց է առաջանում՝ ի՞նչն է պատճառ հանդիսացել հայ-ադրբեջանական սահմանին իրավիճակի նման կտրուկ վատթարացման համար:

Հաշվի առնելով 2013 թվականի որոշիչ դերը իրավիճակի բարդացման համար՝ հարկ ենք համարում անդրադառնալ այդ թվականին տեղի ունեցած մի կարևոր իրադարձության, այն է՝ 2013-ի օգոստոսի 13-ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ու Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հանդիպմանը: Բաքվում կայացած այս հանդիպման ընթացքում էր, որ կողմերը եկան համաձայնության իրենց ռազմական համագործակցության հետագա ծրագրերի վերաբերյալ: Մասնավորապես, կողմերը եկան համաձայնության առ այն, որ Ադրբեջանը հաջորդ երեք տարիների ընթացքում պետք է Ռուսաստանից ձեռք բերի մոտ 4 միլիարդ դոլար արժողությամբ սպառազինություն: Ուշագրավ է, որ 2010-2014 թվականներին Ադրբեջանը Եվրոպայում երկրորդ տեղն է զբաղեցնում ըստ գնած զենքերի քանակի: Ընդ որում՝ ըստ  Միջազգային խաղաղության հարցերի Ստոկհոլմի ինստիտուտի՝ վերջին 5 տարում Ադրբեջանի գնած զենքերի 85 տոկոսը ՌԴ-ն է մատակարարում, իսկ Հայաստանը այդ ընթացքում Ադրբեջանից 25 անգամ ավելի քիչ է զենք ձեռք բերել: Այլ կերպ ասած՝ 2013 թվականն ու Պուտին-Ալիև հանդիպումը հայ-ադրբեջանական հակամարտության բալանսի խախտման սկզբնակետն է: Ադրբեջանական կողմի զինատեսակների քանակական ու որակական աճի և սահմանագծին բախումների նմանօրինակ դինամիկան վերջին երեք տարիներին պայմանավորված է նախ և առաջ տարածաշրջանում Ռուսաստանի քաղաքական շահերով և Կրեմլի կողմից Բաքվի հանդեպ թողտվության քաղաքականության որդեգրմամբ:

Այս մասին է վկայում նախ և առաջ 2014 թվականի ամռանը հայ-ադրբեջանական սահմանին բախումների կտրուկ աճը և դրան հաջորդած Ալիև-Սարգսյան-Պուտին հանդիպումը: Այդ հանդիպումը, որից հետո հայ-ադրբեջանական սահմանին լարվածությունը հանելուկային կերպով թուլացավ՝ իհարկե կարճաժամկետ կտրվածքով, նպատակ ուներ Ուկրաինայում խռովությունների և ռազմական գործողությունների սկզբից մի քանի ամիս անց Կրեմլի կողմից արևմուտքին ցուցադրելու Ռուսաստանի՝ տարածաշրջանում ունեցած ազդեցության մասշտաբները: Մյուս կողմից՝ հաշվի առնելով միջազգային քաղաքական ասպարեզում տեղի ունեցող իրադարձությունները և վերջին երկու տարիներին ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունների շոշափելի սերտացումը՝ միանշանակ կարելի է պնդել, որ Ռուսաստանը փորձում է Բաքվին ներգրավել իր ազդեցության ոլորտ, իսկ Ադրբեջանը, հաշվի առնելով արևմուտքի հետ ունեցած խնդիրնեը, «չի դիմադրում»:

Հ.Գ. Հարկ է նկատել, որ Մոսկվայի և Բաքվի մտերմացման գործընթացն այնքան է ամրապնդվել, որ որոշ քաղաքագետներ սեպտեմբերի 7-ին Սերժ Սարգսյանի Մոսկվա կատարած այցի մասին հնչեցնում էին տեսակետներ առ այն, որ այցը նպատակ ունի քննարկել Հայաստանի կողմից Ադրբեջանին տարածքների հանձնման հնարավորությունները: Սակայն, հանդիպման ընթացքում Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, որ պատրաստվում է Դուշանբեում կայանալիք ՀԱՊԿ գագաթնաժողովի ժամանակ զեկուցել հայ-ադրբեջանական սահմանին առաջացած լարվածության մասին, ինչով փորձեց ակնարկել, որ Ռուսաստանը Հայաստանի հանդեպ ունի դաշնակցային պարտականություններ, որոնք, մեղմ ասած, խախտվում են:

Աննա Փամբուխչյան,
Ալ«Իրազեկ քաղաքացիների միավորում»

Related Posts: